«Татар мәгърифәтенең даһие» - Каюм Насыйриның 200 еллыгына

Күренекле татар галиме-энциклопедист, тарихчы, этнограф, әдәбиятчы, тел белгече К.Насыйри бөтен гомерен, бөтен талантын туган татар халкына багышлаган.

"Бу галим генә түгел, ә чын энциклопедист, аны үзен хөрмәт иткән һәр татарстанлы белергә тиеш. Аның мирасы белән кызыксыну мөһим, чөнки нәкъ менә Каюм Насыйри бүген укытыла торган күп кенә фәннәргә нигез сала. Шулай ук хәзерге татар әдәби теленә нигез салучы, татар телендә беренче энциклопедик сүзлекне төзүче. Ул гомере буе татар теле өчен фәнни база булдыру, аны язу һәм әдәбият теле итү, аны башка телләр дәрәҗәсенә күтәрү өстендә эшләде. Без Каюм Насыйри истәлеген хөрмәтләргә, аның тормышы һәм эшчәнлеге турындагы белемнәрне буыннан-буынга тапшырырга, бу бөек мирасны саклап калырга тиешбез», - дип уртаклашты мәгариф бүлегенең милли мәгариф һәм төбәкара хезмәттәшлек буенча методисты, Бөтендөнья татар конгрессының Югары Ослан бүлеге җитәкчесе Гөлгенә Искәндәр кызы Дәүләтшина. 

Шулай ук Насыйриның татар телен рус теленә якынайтып, аны үстерүгә зур өлеш кертүе билгеле. Ул төрле белем өлкәләре буенча хезмәтләр авторы була, шул исәптән грамматика, фонетика, тарих, физика, анатомия, гигиена, математика һәм хәтта кулинария. Ул шулай ук сүзлекләр төзеде һәм татар телен яңа сүзләр белән баетты.

Каюм Насыйри бөтен гомерен әдәби һәм фәнни эшчәнлеккә багышлаган. Ул табигать белеме, география, игенчелек, ботаника, халык медицинасы, тарих, этнография, халык авыз иҗаты буенча фундаменталь хезмәтләре белән билгеле. Татар теленең фәнни грамматикасын һәм дөрес язу кагыйдәләрен төзи, Казанда 1871 елда беренче рус-татар мәктәбен ача. Күп һөнәрләрне бик яхшы белә: китаплар бастыра, слесарьлык итә, көзгеләр ясый. Һөнәрне бетмәс-төкәнмәс муллык чыганагы дип санап, ул: «Оста кеше, бөтен байлыгыннан мәхрүм калса да, бәла-каза күрмәячәк», - дигән.  

Боларның барысы турында мәктәп китапханәләрендә рәсмиләштерелгән даими үзгәреп торучы китап күргәзмәләрендә сөйләнелә, анда бөек мәгърифәтченең хезмәтләре, аның тормышы һәм эшчәнлеге турындагы китаплар тәкъдим ителә. Китапханә дәресләре, онлайн-экскурсияләр, брейн-ринглар, викториналар, түгәрәк өстәлләр үткәрелә.

Ел дәвамында укучыларның «Күпкырлы Россия» Бөтенроссия маршруты кысаларында «Галим-энциклопедист эзләре буенча» (Югары Ослан – Яшел Үзән районы Кече Ширдан авылы) мәдәни-туристик маршрутын тормышка ашыруда катнашуы планлаштырыла.

Чаралар планына өлкән сыйныф укучыларының октябрьдә Каюм Насыйри исемендәге төбәкара фәнни-тикшеренү укуларында катнашуы кертелгән.

Ноябрьдә мәгариф оешмалары педагоглары арасында «Музей һәм мәктәп: үсеп килүче буынны тәрбияләүдә Каюм Насыйри мирасы» зона фәнни-гамәли семинары планлаштырылган.

Шулай ук ел дәвамында онлайн-платформада «Мин игелек эшләдем»  лекцияләр циклы узачак, массакүләм мәгълүмат чараларында «Каюм Насыйри һәм XXI гасыр» (иҗади мирас, заманча интерпретацияләр) темасына мәкаләләр циклы булдырылачак.